ભારતીય સંગીત આકાશનો એક ઝળહળતો સિતારો આજે અસ્ત થયો છે. દંતકથા સમાન ગાયિકા આશા ભોસલેના નિધનથી સમગ્ર વિશ્વમાં શોકનું મોજું ફરી વળ્યું છે. પરંતુ ગુજરાત માટે આ ખોટ માત્ર એક કલાકારના નિધનની નથી, પણ એક પારિવારિક સભ્યના વિદાયની છે. બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે આશાજીનું મોસાળ ગુજરાત હતું અને તેમની રગોમાં ગુજરાતી લોહી દોડતું હતું. તેમના માતા મૂળ ગુજરાતી હોવાથી આશાજીને ગુજરાતી સંસ્કારો અને સંગીત વારસામાં મળ્યા હતા. અવિનાશ વ્યાસ સાથેની તેમની જોડીએ ગુજરાતી સુગમ સંગીતને જે ઊંચાઈ આપી છે, તે કદાચ બીજી કોઈ કલાકાર ન આપી શક્યું હોત.
ગુજરાત સાથે લોહીનો સંબંધ
આશા ભોસલેનો ગુજરાત સાથેનો નાતો જન્મજાત હતો. તેમના માતા શેવંતીબેન (લગ્ન પછી શુદ્ધમતી) મૂળ ગુજરાતી પરિવારના હતા. આશાજીના નાના શેઠ હરિદાસ રામદાસ લાડ થાલનેરના પ્રતિષ્ઠિત ગુજરાતી જમીનદાર અને વેપારી હતા. આ જ કારણ છે કે આશાજીના અવાજમાં જે કુદરતી મીઠાશ અને લહેકો હતો, તે તેમને વારસામાં મળેલી ગુજરાતી અસ્મિતાની ભેટ હતી.
અવિનાશ વ્યાસ અને આશાજીની અમર જોડી
ગુજરાતી સંગીતના સુવર્ણયુગની વાત આશાજી વગર અધૂરી છે. દિગ્ગજ સંગીતકાર અવિનાશ વ્યાસના સંગીત નિર્દેશનમાં આશાજીએ એક પછી એક હિટ ગીતો આપ્યા. 'માડી તારું કંકુ ખર્યું' થી લઈને 'છાનું રે છપનું' જેવા ગીતો આજે પણ દરેક ગુજરાતીના હૈયે વસેલા છે. આશાજી અવિનાશભાઈને હંમેશા પોતાના મોટાભાઈ માનતા અને તેમનો આદર કરતા.
ગરબાના સંગીતમાં ક્રાંતિ
નવરાત્રીના ગરબામાં આશાજીના અવાજ વગર ગરબો પૂરો નથી થતો. 'છેલાજી રે મારે હાટું પાટણથી પટોળાં મોંઘા લાવજો' અને 'એકે લાલ દરવાજે તંબુ તોણીયા રે લોલ' જેવા લોકગીતોને આશાજીએ પોતાના અવાજથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લોકપ્રિય બનાવ્યા હતા. ગરબાના પરંપરાગત સંગીતમાં આધુનિકતા અને મધુરતાનો સમન્વય આશાજીએ સાધ્યો હતો.
ખાણી-પીણી અને ભાષા પ્રત્યેનો પ્રેમ
આશાજી મુંબઈમાં રહેતા હોવા છતાં તેમની જીવનશૈલીમાં ગુજરાત હંમેશા જીવંત રહ્યું. તેમને ગુજરાતી વાનગીઓ અત્યંત પ્રિય હતી અને તેમના ઘરે પણ અવારનવાર ગુજરાતી ભોજન બનતું. જ્યારે પણ તેઓ ગુજરાત આવતા, ત્યારે શુદ્ધ ગુજરાતીમાં વાત કરવાનો આગ્રહ રાખતા અને ગુજરાતીઓની મહેમાનગતિના વખાણ કરતા થાકતા નહીં.
આશા ભોસલેનું નિધન એ સંગીતના એક યુગનો અંત છે, પરંતુ તેમણે ગુજરાતને જે સાંસ્કૃતિક વારસો આપ્યો છે તે કાયમ અમર રહેશે. એક કલાકાર તરીકે તેમણે 1,000 થી વધુ ફિલ્મોમાં ગીતો ગાયા હશે, પણ ગુજરાતી ગીતોમાં જે હૃદયસ્પર્શી ભાવ તેઓ લાવતા, તે તેમના 'મોસાળ' પ્રત્યેના પ્રેમને સાબિત કરતું હતું.
તેમણે અનેક ચેરિટી શો અને સામાજિક કાર્યો દ્વારા ગુજરાતની જનતા સાથે અતૂટ સેતુ બાંધ્યો હતો. જ્યારે પણ ગુજરાતમાં કોઈ કુદરતી આપત્તિ આવી, ત્યારે આશાજી હંમેશા મદદ માટે આગળ આવ્યા હતા. તેમનો અવાજ માત્ર રેકોર્ડિંગ સ્ટુડિયો પૂરતો મર્યાદિત નહોતો, પણ તે ગુજરાતના દરેક ગામડાના મેળામાં અને શહેરની નવરાત્રીઓમાં ગુંજતો હતો.
આજે ભલે આશાજી આપણી વચ્ચે શારીરિક રીતે નથી, પરંતુ જ્યારે પણ કોઈ દીકરી પિયર જતી વખતે 'પંખીડાને આ પિંજરું' સાંભળશે અથવા કોઈ ગરબે ઘૂમતી સ્ત્રી 'છેલાજી રે' ગાશે, ત્યારે આશાજીનો અહેસાસ જીવંત થશે. ગુજરાતી સંગીતના આકાશમાં આશા ભોસલે નામનો સૂરજ હંમેશા પ્રકાશતો રહેશે. ગુજરાત હંમેશા ગર્વ સાથે કહેશે કે સંગીતની આ સામ્રાજ્ઞીનું 'મોસાળ' અમે હતા. તેમના આત્માને પરમ શાંતિ મળે તેવી સમગ્ર ગુજરાતની પ્રાર્થના.