ગુજરાતમાં સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીઓ યોજાશે કે પછી કાયદાકીય ગૂંચમાં અટવાશે? આ સવાલનો જવાબ આવતીકાલે નવી દિલ્હીથી મળી શકે છે. પાટીદાર અગ્રણી દિનેશ બાંભણિયા દ્વારા કરવામાં આવેલી પિટિશન પર આવતીકાલે 10 April 2026 ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં નિર્ણાયક સુનાવણી હાથ ધરાશે. રાજ્ય સરકારની 27% OBC અનામત નીતિને પડકારતી આ અરજીમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સ્ટે મૂકવાની માંગ કરવામાં આવી છે. ટ્રિપલ ટેસ્ટનું પાલન, 50% ની મર્યાદા અને ઝવેરી કમિશનના અહેવાલ જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટની ચીફ જસ્ટિસની બેન્ચ શું વલણ અપનાવે છે, તેના પર સમગ્ર ગુજરાતની મીટ મંડાયેલી છે. જુઓ આ વિશેષ અહેવાલ.
ચૂંટણી પર કાયદાકીય ગ્રહણ
ગુજરાતમાં નગરપાલિકાઓ અને મહાનગરપાલિકાઓની ચૂંટણીનો ધમધમાટ શરૂ થયો છે, ત્યાં જ OBC અનામતનો વિવાદ સુપ્રીમ કોર્ટના ઉંબરે પહોંચ્યો છે. દિનેશ બાંભણિયાની PIL એ રાજ્ય ચૂંટણી આયોગની ગણતરીઓ ઉંધી પાડી દીધી છે.
પિટિશનના 3 મુખ્ય મુદ્દા
આ અરજીમાં મુખ્યત્વે ત્રણ સણસણતા સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. શું અનામત નક્કી કરતા પહેલા સુપ્રીમ કોર્ટના 'ટ્રિપલ ટેસ્ટ' ના માપદંડોનું પાલન થયું છે? શું કુલ અનામત 50% ની મર્યાદા વટાવી રહી છે? અને ઝવેરી કમિશનના રિપોર્ટના આધારે બેઠકોની ફાળવણી કેટલી બંધારણીય છે?
ચૂંટણી લંબાવાની ભીતિ
રાજ્ય ચૂંટણી આયોગ એપ્રિલ 2026 ના અંતમાં 15 મહાનગરપાલિકાઓની ચૂંટણી યોજવાની તૈયારીમાં હતું. જોકે, જો આવતીકાલે સુપ્રીમ કોર્ટ સ્ટે આપે છે, તો ચૂંટણી લાંબા સમય માટે મુલતવી રહી શકે છે, જે રાજકીય પક્ષોના આયોજન પર પાણી ફેરવી દેશે.
PESA વિસ્તારમાં અનામતનો પેચ
અરજીમાં એ મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે પેસા (PESA) વિસ્તારોમાં અનામત હજુ પણ 10% કેમ રાખવામાં આવી છે? આ વિસંગતતા દૂર કર્યા વગર ચૂંટણી યોજવી તે ગેરબંધારણીય હોવાની દલીલ અરજદારો દ્વારા કરવામાં આવી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ સંભવિત ચુકાદા પર ભાજપ, કોંગ્રેસ અને આપ - તમામ પક્ષોની નજર છે. અનામતના સમીકરણો બદલાતા જ ઉમેદવારોના નામ અને બેઠકોનું ગણિત પણ બદલાઈ જવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
લોકશાહીના પાયા સમાન સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીઓ માટે 'અનામત' એ અત્યંત સંવેદનશીલ અને પાયાનો મુદ્દો છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં જ્યારે આ મામલાની સુનાવણી થાય છે, ત્યારે હેતુ માત્ર કાયદાકીય પાલનનો જ નહીં, પણ દરેક વર્ગને ન્યાયી પ્રતિનિધિત્વ મળે તે જોવાનો પણ હોય છે. આવતીકાલનો દિવસ ગુજરાતના રાજકારણ માટે 'વોટરશેડ મુમેન્ટ' સાબિત થઈ શકે છે. જો કોર્ટ સરકારની દલીલોથી સંતુષ્ટ થશે, તો ચૂંટણીનો માર્ગ મોકળો થશે; અને જો કોર્ટને કોઈ ક્ષતિ જણાશે, તો તે બંધારણીય સુધારા માટેની તક બનશે.
દરેક પક્ષ અને સામાજિક સંગઠનો અત્યારે શાંતિ જાળવીને ન્યાયતંત્ર પર ભરોસો રાખી રહ્યા છે. અંતે, જે પણ નિર્ણય આવશે તે પારદર્શક ચૂંટણી પ્રક્રિયાને મજબૂત બનાવશે. ચૂંટણી થોડા સમય માટે ભલે પાછી ઠેલાય, પણ તે કાયદાકીય રીતે સચોટ અને ન્યાયી હોવી તે વધુ મહત્વનું છે. ગુજરાતની જનતા પણ ઈચ્છે છે કે તેમની સ્થાનિક સરકારો કોઈ પણ પ્રકારના કાયદાકીય વિવાદ વગર સ્થપાય. હવે નજર માત્ર અને માત્ર નવી દિલ્હીના એ કોર્ટરૂમ પર છે, જ્યાંથી ગુજરાતના ભાવિ વહીવટની દિશા નક્કી થશે.