 |
| petroleum-products-india-energy-analysis-gujarati |
Petroleum Products in India: આજના આધુનિક જીવનમાં ઊર્જા વગર કંઈ શક્ય નથી. આપણે જ્યારે ક્રૂડ ઓઈલ વિશે વિચારીએ છીએ ત્યારે માત્ર પેટ્રોલ પંપ અને કાર યાદ આવે છે, પરંતુ હકીકતમાં આ ‘બ્લેક ગોલ્ડ’ આપણા જીવનના દરેક ખૂણે છે.
સવારે ચા બનાવતી LPG ગેસ હોય કે રસ્તા પરનું ડામર, હવામાં ઉડતા વિમાનો હોય કે હાથમાં રહેલો પ્લાસ્ટિક, આ બધું કાચા તેલમાંથી જ બને છે. ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ ઉપભોક્તા દેશ છે, અને ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા માટે આ ઊર્જા જીવનદાયી છે.
ક્રૂડ ઓઈલથી ઉપયોગી પ્રોડક્ટ્સ કેવી રીતે બને છે?
જમીન કે સમુદ્રમાંથી મળતું ક્રૂડ ઓઈલ સીધું ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેમ નથી. તેને રિફાઈનરીમાં “ફ્રેક્શનલ ડિસ્ટિલેશન” પ્રક્રિયા દ્વારા અલગ અલગ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
ઉંચા તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે ત્યારે હળવા ઘટકો ઉપર જાય છે (જેમ કે LPG), જ્યારે ભારે ઘટકો નીચે રહી જાય છે (જેમ કે બિટુમેન). આ પ્રક્રિયા દ્વારા એક જ કાચા તેલમાંથી ડઝનેક પ્રોડક્ટ્સ બને છે. ભારતની કુલ રિફાઈનિંગ ક્ષમતા લગભગ 25.8 કરોડ ટન પ્રતિ વર્ષ છે.
ડીઝલ: ભારતની અર્થવ્યવસ્થાનો આધાર ડીઝલ દેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઈંધણ છે અને કુલ ઉપયોગમાં તેનો હિસ્સો 35%થી વધુ છે.
ટ્રાન્સપોર્ટ, કૃષિ અને ઉદ્યોગ ત્રણે ક્ષેત્ર ડીઝલ પર નિર્ભર છે. ટ્રક, બસ, ટ્રેક્ટર, પંપસેટ અને જનરેટર બધું ડીઝલથી ચાલે છે.
જ્યારે ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થાય છે ત્યારે ડીઝલના ભાવ વધે છે અને તેનો સીધો અસર મોંઘવારી પર પડે છે.
પેટ્રોલ: બદલાતી જીવનશૈલીનો ઈંધણ
પેટ્રોલનો ઉપયોગ છેલ્લા બે દાયકામાં ખૂબ ઝડપથી વધ્યો છે. 2001માં માત્ર 7% રહેલો હિસ્સો આજે લગભગ 18% થઈ ગયો છે.
મિડલ ક્લાસની આવકમાં વધારો, વાહનોની સંખ્યા અને સારી માઈલેજવાળા એન્જિન , આ બધા કારણો પેટ્રોલની માંગ વધારતા છે.
LPG: દરેક રસોડાની જીવનરેખા LPGએ ભારતીય રસોડામાં ક્રાંતિ લાવી છે. સરકારની યોજનાઓના કારણે હવે ગામડાઓ સુધી ગેસ સિલિન્ડર પહોંચ્યો છે.
2001માં 7.7% રહેલો તેનો ઉપયોગ હવે 13.7% સુધી પહોંચી ગયો છે. પ્રોપેન અને બ્યુટેનથી બનેલી આ ગેસ હવે ઓટો-LPG તરીકે વાહનોમાં પણ વપરાય છે.
ATF: ઉડતી અર્થવ્યવસ્થા
એવિએશન ટર્બાઈન ફ્યુઅલ (ATF) હવાઈ મુસાફરી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત આજે વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા એવિએશન માર્કેટમાંનું એક છે. ટૂરિઝમ અને બિઝનેસ ટ્રાવેલ વધતા ATFની માંગ સતત વધી રહી છે.
નેપ્થા: પ્લાસ્ટિક અને કેમિકલ્સનો આધાર
નેપ્થા મુખ્યત્વે પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગમાં ઉપયોગી છે. પ્લાસ્ટિક, ખાતર અને કૃત્રિમ કપડાં બનાવવા માટે તે જરૂરી કાચામાલ છે. તેની માંગ સતત વધી રહી છે, જે ઇન્ડસ્ટ્રીયલ વિકાસ દર્શાવે છે.
બિટુમેન અને પેટકોક: ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પાયાં
બિટુમેન (ડામર) રોડ બનાવવામાં ઉપયોગી છે અને દેશના હાઇવે વિકાસમાં તેની મોટી ભૂમિકા છે.
પેટ્રોલિયમ કોક (Petcoke) સિમેન્ટ અને પાવર પ્લાન્ટમાં કોયલાના વિકલ્પ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
લ્યુબ્રિકન્ટ્સ અને ઘટતો કેરોસિન ઉપયોગ
મશીનોને સ્મૂથ ચલાવવા માટે લ્યુબ્રિકન્ટ્સ જરૂરી છે. જ્યારે કેરોસિનનો ઉપયોગ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારે ઘટ્યો છે. વીજળી અને LPGના પ્રસારથી તે હવે લગભગ અપ્રચલિત બની ગયો છે.
ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને આયાત પડકાર
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 88% ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. દરરોજ લગભગ 55 લાખ બેરલ તેલની જરૂર પડે છે.
આ માટે ભારત હવે 40થી વધુ દેશોમાંથી તેલ આયાત કરે છે અને એક દેશ પર નિર્ભરતા ઘટાડે છે.
ગ્રીન એનર્જી તરફ ભારતના પગલા
ભારત હવે ધીમે ધીમે સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. એથનોલ બ્લેન્ડિંગ 20% સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્ય, ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV)માં જબરદસ્ત વધારો, CNG, LNG અને ગ્રીન હાઈડ્રોજનનો પ્રચાર, આ પગલાંઓથી આયાત પરનો ભાર ઘટશે અને પર્યાવરણને પણ ફાયદો થશે.
ભવિષ્ય: ઊર્જા માંગમાં ભારત આગળ
આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ મુજબ આગામી દાયકામાં ભારત વૈશ્વિક તેલ માંગમાં સૌથી મોટો ડ્રાઈવર બનશે. 2035 સુધી તેલની માંગ 80 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ સુધી પહોંચી શકે છે.
પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સ માત્ર ઈંધણ નથી, પરંતુ ભારતની પ્રગતિનો એન્જિન છે. એક તરફ તે અર્થવ્યવસ્થાને ગતિ આપે છે, તો બીજી તરફ દેશ ગ્રીન એનર્જી તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. આ સંતુલન જ ભારતને વિકાસશીલ દેશથી વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવામાં મદદ કરશે.
