વિશ્વ રાજકારણ અને અર્થવ્યવસ્થામાં મંગળવારનો દિવસ ભારે ઉથલપાથલ લઈને આવ્યો. સોમવારે કાચા તેલના ભાવમાં 10% જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયા બાદ આજે ફરી બજારમાં આગ લાગી ગઈ છે.
આ ઉછાળાનું મુખ્ય કારણ ઈરાનનું કડક નિવેદન છે, જેમાં તેણે અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રંપ દ્વારા કરાયેલા “સફળ વાતચીત”ના દાવાને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યો છે. આ નિવેદન બાદ તેલ બજારમાં ફરી અનિશ્ચિતતા વધી ગઈ છે. નિષ્ણાતો હવે આશંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે જો સંકટ લાંબુ ચાલે, તો બ્રેન્ટ ક્રૂડ $150 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે
ટ્રંપના દાવા અને ઈરાનના જવાબથી બજારમાં હલચલ
સોમવારે બજારમાં થોડો આરામ જોવા મળ્યો હતો જ્યારે ટ્રંપે ઈરાન સાથે “સકારાત્મક વાતચીત” થઈ હોવાનો દાવો કર્યો હતો અને આગામી 5 દિવસ સુધી હુમલા ટાળવાની વાત કરી હતી.
આ સમાચારના કારણે કાચા તેલના ભાવમાં લગભગ 10% સુધીનો ઘટાડો આવ્યો હતો. પરંતુ આ શાંતિ લાંબા સમય સુધી ટકી શકી નહીં.
મંગળવારે ઈરાને આ દાવાને “સફેદ ઝૂંઠ” ગણાવીને નકારી કાઢ્યો. તેહરાને આરોપ લગાવ્યો કે અમેરિકા બજારને પોતાના ફાયદા માટે પ્રભાવિત કરી રહ્યું છે.
આ સાથે જ ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે અમેરિકી ઠેકાણાઓ પર હુમલાનો દાવો પણ કર્યો.
પરિણામે બજારમાં ફરી તેજી આવી:
- બ્રેન્ટ ક્રૂડ: $101 પ્રતિ બેરલ (+1.1%)
- WTI ક્રૂડ: $89.71 પ્રતિ બેરલ (+1.8%)
આ દર્શાવે છે કે હાલ બજાર ખૂબ જ સંવેદનશીલ સ્થિતિમાં છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ છે દુનિયા માટે લાઇફલાઇન?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફારસની ખાડી અને ઓમાનની ખાડી વચ્ચેનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી રસ્તો છે.
તેની ખાસિયતો:
વિશ્વના લગભગ 20-30% કાચા તેલનો વેપાર આ માર્ગથી થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, ઈરાન, ઈરાક, કૂવૈત અને UAE જેવા દેશો માટે મુખ્ય માર્ગ છે.
ભારત સહિત ઘણા દેશો માટે તેલ સપ્લાયનું મુખ્ય સ્ત્રોત
જો આ માર્ગ બંધ થાય તો:
- વૈશ્વિક સપ્લાય ચેન ખોરવાઈ જશે
- તેલના ભાવમાં ભારે વધારો થશે
હાલમાં ઈરાનમાં પાઈપલાઈન પર થયેલા હુમલાઓએ તણાવ વધુ વધાર્યો છે.
શું ખરેખર $150 સુધી પહોંચી શકે કાચું તેલ?
વિશ્વપ્રસિદ્ધ ફાઇનાન્સિયલ સંસ્થા Macquarie એ ગંભીર ચેતવણી આપી છે:
- હાલ ભાવ $85-$90 નીચે જવાની શક્યતા ઓછી
- ટૂંક સમયમાં $110 સુધી પહોંચી શકે
- જો સંકટ લાંબું ચાલે તો $150 પ્રતિ બેરલ સુધી જઈ શકે
- જો એવું બનશે, તો વૈશ્વિક મહંગાઈમાં મોટો ધડાકો થઈ શકે છે.
ભારત માટે અસર – રાહત અને પડકાર બંને
ભારત પોતાની 85% થી વધુ તેલ જરૂરિયાત માટે આયાત પર નિર્ભર છે.
અસર:
- પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો
- પરિવહન ખર્ચ વધશે
- ઘરગથ્થુ બજેટ પર સીધી અસર
કેટલીક રાહત:
- ભારતના LPG ટૅન્કર સુરક્ષિત રીતે હોર્મુઝ પાર થયા
- ઈરાન અને રશિયાના તેલ પર પ્રતિબંધમાં તાત્કાલિક રાહત
- સ્ટ્રેટેજિક ઓઇલ રિઝર્વનો ઉપયોગ શક્ય
આગળ શું?
હાલ પરિસ્થિતિ “Wait & Watch” જેવી છે. એક તરફ અમેરિકાના દાવા છે, તો બીજી તરફ ઈરાનનો આક્રમક વલણ. જ્યાં સુધી હોર્મુઝ જળમાર્ગ સંપૂર્ણ સુરક્ષિત નથી થાય, ત્યાં સુધી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં અનિશ્ચિતતા રહેશે.
જો ભાવ $150 સુધી પહોંચે, તો તે માત્ર સરકાર માટે નહીં પરંતુ દરેક સામાન્ય ભારતીય માટે મોટો આર્થિક ઝટકો સાબિત થશે.
